AI-transparantieplicht: check deze 5 punten.

Sinds 2 augustus geldt in de praktijk de transparantieplicht uit de Europese AI Act. Heb je een chatbot op je website, gebruik je AI voor klantcontact, of laat je beeld, video of tekst automatisch genereren? Dan moet je een aantal dingen op orde hebben. De Autoriteit Persoonsgegevens bevestigde medio juli dat de regels ingaan en adviseerde bedrijven om de vrijwillige praktijkcode van de Europese Commissie te ondertekenen. Een maand verder blijkt dat veel Nederlandse ondernemers die deadline gewoon hebben laten voorbijgaan, meestal omdat ze niet wisten dat de wet ook voor een chatbotje op een webshop geldt. Dit artikel loopt door wat er precies moet, wat je deze week nog kunt rechtzetten en wat het ongeveer gaat kosten.

Wat er op 2 augustus veranderde

Artikel 50 van de AI Act regelt niet of je AI mag gebruiken, dat mag namelijk gewoon, maar wel of je daar open over bent. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt vier situaties waarin je iets moet melden of labelen. Praat een bezoeker met een systeem dat door AI wordt aangestuurd, dan moet voor die persoon duidelijk zijn dat het geen mens is. Gebruik je AI om emoties te herkennen of mensen in te delen op basis van biometrische kenmerken, dan meld je dat vooraf. Laat je audio, beeld, video of tekst automatisch genereren, dan moet die synthetische content herkenbaar zijn, bijvoorbeeld met een watermerk of label. En maak of verspreid je een deepfake, dan geef je zichtbaar of hoorbaar aan dat het met AI is gemaakt of bewerkt.

Voor de meeste MKB-bedrijven raakt vooral het eerste punt, de chatbot op de website of in de klantenservice-app.

Vijf dingen die je deze week checkt

Een compliance-traject hoeft geen maanden te duren. Deze vijf punten dekken het grootste deel van wat een gemiddeld MKB-bedrijf moet regelen.

• Zet een zichtbare melding boven je chatbot, vóórdat iemand begint te typen. Iets als "Je chat nu met de AI-assistent van [bedrijfsnaam]" is voldoende, zolang het niet verstopt zit in de kleine lettertjes onderaan de pagina.
• Maak een lijst van alle AI-toepassingen in je bedrijf, met welk systeem, voor welk doel en wie er intern verantwoordelijk voor is. Zonder dat overzicht weet je niet eens waar je nog iets moet aanpassen.
• Label beeld, video of audio die AI heeft gegenereerd en die op echt materiaal lijkt. Een productfoto die duidelijk een illustratie is, hoeft niet gelabeld; een AI-gegenereerde testimonial-video wel.
• Onderteken de vrijwillige praktijkcode van de Europese Commissie. Wie dat vóór 22 juli deed, staat als eerste ondertekenaar geregistreerd, maar ook later ondertekenen levert volgens de AP meer bewijskracht op bij een controle dan alleen een eigen verklaring.
• Leg vast wie de controles uitvoert en wanneer. Een half A4'tje met datum, naam en actiepunten is al genoeg als bewijs dat je er serieus mee bezig bent.

Wat als je iets gemist hebt

Coding Agency, een kenniscentrum gespecialiseerd in AI-regelgeving, noemt boetes tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet voor overtredingen van artikel 50, waarbij het hoogste bedrag telt. Dat klinkt schrikbarend voor een bedrijf met tien man personeel. In de praktijk richt de handhaving zich vooral op aanbieders van AI-modellen zelf, zoals OpenAI, Google en Anthropic, en op grote partijen die AI op schaal inzetten zonder enige vorm van transparantie. Voor kleinere ondernemingen geldt in de boeteregeling een verzachting, waarbij het laagste van de twee maximumbedragen telt in plaats van het hoogste.

Een veelgemaakte denkfout is dat alle AI-geschreven tekst gelabeld moet worden. Dat klopt niet helemaal. De labelplicht voor tekst geldt vooral voor content over aangelegenheden van algemeen belang die niet door een redactie is gecontroleerd. Een productbeschrijving of blogartikel dat je zelf hebt nagelezen en aangepast, valt daar doorgaans buiten. Wat we bij ondernemers vaak zien, is dat ze juist over dit punt onnodig zenuwachtig worden en tegelijk de chatbot-melding vergeten, terwijl het eigenlijk andersom hoort te zijn.

Wat het ongeveer kost

Voor een gemiddeld MKB-bedrijf hoeft dit geen kostenpost van betekenis te zijn. AI-governance-adviseur Vincent van Deth noemt voor een juridische toets van je chatbot en contentproces bedragen tussen de 500 en 1.500 euro bij een gespecialiseerd bureau, afhankelijk van hoeveel AI-toepassingen je hebt. Wil je een steviger governancelaag opzetten, met een vast proces voor nieuwe AI-tools en een aangewezen verantwoordelijke, dan kom je eerder in de buurt van 2.000 tot 5.000 euro. Een norm als ISO/IEC 42001 kan daarbij helpen om processen op orde te krijgen, maar geldt niet als wettelijk bewijs van naleving. Zie het als een hulpmiddel, geen vervanging van de wet zelf.

Een chatbot die zwijgt over dat hij een chatbot is, overtreedt sinds 2 augustus gewoon de wet. Zet er een zin boven de chat en het probleem is opgelost.

Veelgestelde vragen

Moet mijn eenvoudige FAQ-chatbot ook een AI-melding tonen?

Ja, als het systeem geautomatiseerd reageert en het niet meteen overduidelijk is dat het geen mens is, moet je dat melden. Een simpele regel bovenaan het chatvenster volstaat, je hoeft er geen aparte pagina voor te bouwen.

Moet ik teksten die ik met ChatGPT heb geschreven en zelf heb bewerkt ook labelen?

In de meeste gevallen niet. De labelplicht voor tekst is vooral bedoeld voor ongeredigeerde content over onderwerpen van algemeen belang. Een blogartikel dat je hebt gecontroleerd en aangepast, valt daar in de regel buiten. Twijfel je over jouw specifieke situatie, vraag dan gericht juridisch advies. Dit artikel is bedoeld als praktische wegwijzer en geen juridisch advies, en de uitleg van "algemeen belang" kan per geval verschillen.

Wie controleert dit eigenlijk in Nederland?

Er is geen aparte nieuwe toezichthouder bijgekomen. Volgens Coding Agency houdt een groep van tien sectorale toezichthouders zich hiermee bezig, met de Autoriteit Persoonsgegevens in een coördinerende rol. Voor de meeste MKB-bedrijven betekent dit vooral dat een controle via een klacht of steekproef kan lopen, niet dat er dagelijks wordt gecontroleerd.